Ο Ιωάννης ο Βαφτιστής ήταν δούλος του Κυρίου, ο οποίος γεννήθηκε 6 μήνες πριν από τον Ιησού, και η έλευσή του είχε προφητευτεί από τον προφήτη Μαλαχία, τον τελευταίο προφήτη της Παλαιάς Διαθήκης. "Ενθυμείσθε τον νόμον του Μωϋσέως του δούλου μου, τον οποίον προσέταξα εις αυτόν εν Xωρήβ διά πάντα τον Ισραήλ, τα διατάγματα, και τας κρίσεις. Ιδού, εγώ θέλω αποστείλει προς εσάς Ηλίαν τον προφήτην, πριν έλθη η ημέρα του Κυρίου η μεγάλη και επιφανής· και αυτός θέλει επιστρέψει την καρδίαν των πατέρων προς τα τέκνα, και την καρδίαν των τέκνων προς τους πατέρας αυτών, μήποτε έλθω και πατάξω την γην με ανάθεμα". (Μαλαχίας 4:4-6).

Όταν ο Ιησούς γεννήθηκε, ο λαός Ισραήλ είχε εγκαταλείψει τους λόγους της διαθήκης του Θεού και λάτρεψε ξένους θεούς. Πρόσφεραν για τη θυσία ζώα τυφλά και ανάπηρα και έκαναν το Ναό του Θεού χώρο εμπορίου. Η έλευση του Ιησού Χριστού είχε προλεχθεί στο νόμο του Μωυσή και τους Προφήτες. Ο Νόμος δίνει στην ανθρωπότητα τη γνώση της αμαρτίας, δείχνοντας πως είναι αμαρτωλοί (Προς Ρωμαίους 3:20). Είναι αμαρτία να μην τηρείς όλα όσα είναι γραμμένα στα βιβλία του Νόμου, για να τα εκτελείς.

Στην Παλαιά Διαθήκη, ένας αμαρτωλός που είχε παρακούσει οποιοδήποτε από εκείνα που έλεγε ο Νόμος, έφερνε μια προσφορά για αμαρτία στη Σκηνή του Μαρτυρίου, και έβαζε τα χέρια του στο κεφάλι του θύματος της προσφοράς για αμαρτία ώστε να μεταβιβάσει την αμαρτία του σε αυτό· ύστερα έσφαζε το θύμα για να συγχωρηθεί και να ενωθεί με τον Θεό. Κατόπιν ο ιερέας έπαιρνε λίγο από το αίμα και το έβαζε στα κέρατα του θυσιαστηρίου και έχυνε όλο το υπόλοιπο αίμα στη βάση του βωμού.

Εντούτοις, ο λαός Ισραήλ δε μπορούσε να ελευθερωθεί από όλες τις αμαρτίες του, ανεξάρτητα από αυτές τις καθημερινές προσφορές. Για το λόγο αυτό ο Θεός τους παραχώρησε ένα μόνιμο θέσπισμα, την Ημέρα της Εξιλέωσης. Ήταν η στιγμή που Θεός θα συγχωρούσε τις ετήσιες αμαρτίες τους τη δέκατη μέρα του έβδομου μήνα. Εκείνη την ημέρα ο Ααρών, ο αρχιερέας, έπαιρνε δύο τράγους και έριχνε κλήρο ανάμεσά τους· έναν για τον Κύριο και έναν για αποδιοπομπαίο τράγο. Κατόπιν έβαζε τα χέρια του στο κεφάλι του τράγου για τον Κύριο για να μεταβιβάσει σ' αυτόν όλες τις ετήσιες αμαρτίες του λαού Ισραήλ. Ύστερα ο Ααρών τον έσφαζε και έπαιρνε το αίμα του που το ψέκαζε επτά φορές πάνω και ενώπιον του ιλαστηρίου.

Όταν τελείωνε την εξιλέωση ενώπιον του ιλαστηρίου, ασχολιόταν με τον άλλο κλήρο. Έβαζε τα χέρια του στο κεφάλι του ζωντανού τράγου, και ομολογούσε επάνω του όλες τις ετήσιες αμαρτίες του Ισραήλ, μεταβιβάζοντας έτσι σ' αυτόν τις αμαρτίες, και τον έστελνε μακριά στην έρημο με κάποιον που ήταν αρμόδιος γι' αυτό. Με τον τρόπο αυτό οι Ισραηλίτες μπορούσαν να λυτρωθούν από τις ετήσιες αμαρτίες τους.

Εντούτοις, η θυσία που προσφερόταν σύμφωνα με το Νόμο της Παλαιάς Διαθήκης δε μπορούσε να κάνει τέλειους εκείνους που την πρόσφεραν συνεχώς χρόνο με το χρόνο. Αυτό ήταν μόνο μια σκιά των καλών πραγμάτων (του Μεσσία) που έμελλε να έρθουν. Ο λαός Ισραήλ δεν περίμενε τον Ιησού Χριστό, τον Σωτήρα. Αντ' αυτού λάτρεψαν ξένους θεούς μέσα σε έναν αμαρτωλό κόσμο, εγκαταλείποντας τους λόγους των Προφητών της Παλαιάς Διαθήκης.

Γι' αυτό και ο Θεός προείπε ότι θα έστελνε τον Ιωάννη τον Βαφτιστή, προκειμένου να επαναφέρει πάλι τις καρδιές των Ισραηλιτών προς Αυτόν, και για να προετοιμάσει τις καρδιές τους να δεχτούν τον Ιησού Χριστό. Πριν ο Ιωάννης ο Βαφτιστής βαφτίσει τον Ιησού, πρόσφερε το βάφτισμα της μετάνοιας στο λαό Ισραήλ στην έρημο της Ιουδαίας.

Ο λόγος που τους βάφτιζε με ύδωρ ήταν να τους οδηγήσει να πιστέψουν και να ζητήσουν τον Ιησού που θα βαφτιζόταν από αυτόν με τον τρόπο της τοποθέτησης των χεριών, για να αναλάβει όλες τις αμαρτίες του κόσμου και για να τους σώσει από όλες τις αμαρτίες τους. Είπε ότι ο Ιησούς θα ερχόταν και θα καταργούσε τις ατελείς θυσίες και θα πρόσφερε μια θυσία για τις αμαρτίες όλων των χρόνων, όπως ακριβώς ο λαός Ισραήλ λυτρωνόταν με το να προσφέρει ένα άμωμο θύμα ως προσφορά για αμαρτία, και τοποθετώντας σ' αυτό τα χέρια τους και σφάζοντάς το σύμφωνα με το σύστημα θυσιών της Παλαιάς Διαθήκης.

Πολύ Ισραηλίτες εξομολογήθηκαν τις αμαρτίες τους, μετανόησαν και βαφτίστηκαν από αυτόν. "Μετάνοια" σημαίνει "να στραφεί ξανά το μυαλό κάποιου στον Κύριο". Ήρθαν στον Ιωάννη και, καθώς θυμόντουσαν το νόμο της Παλαιάς Διαθήκης, ομολόγησαν ότι μόνο αμαρτάνουν μέχρι να πεθάνουν. Επίσης ομολόγησαν ότι δε θα μπορούσαν να μπουν στη βασιλεία των ουρανών με τα καλά τους έργα σύμφωνα με το Νόμο, και έστρεψαν την προσοχή τους προς τον Ιησού Χριστό, ο Οποίος θα καθάριζε όλες τις αμαρτίες τους μια για πάντα, και θα άνοιγε την πύλη προς τη βασιλεία των ουρανών.

Το βάφτισμα που έκανε ο Ιωάννης ο Βαφτιστής στο λαό Ισραήλ γινόταν ως εξής. Τους άφηνε να εξομολογούνται πόσο πολύ αμάρταναν στη ζωή τους, να μετανοούν και να αναζητούν τον Ιησού Χριστό, που θα βαφτιζόταν από αυτόν, τον αρχιερέα και τον αντιπρόσωπο της ανθρωπότητας, και θα σταυρωνόταν για να τους σώσει από όλες τις αμαρτίες τους, ακριβώς όπως εκείνος τους βάφτισε. Αυτό είναι μια αληθινή μετάνοια σύμφωνα με τη Βίβλο.

Για τούτο ο Ιωάννης αναφώνησε στους ανθρώπους, "Εγώ μεν σας βαπτίζω εν ύδατι εις μετάνοιαν· ο δε οπίσω μου ερχόμενος είναι ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να βαστάσω τα υποδήματα· αυτός θέλει σας βαφτίσει εν Πνεύματι Αγίω και πυρί" (Κατά Ματθαίον 3:11).

Ο Ιωάννης ο Βαφτιστής έστρεψε τις σκέψεις του λαού προς τον Ιησού, τους έδωσε μαρτυρία ότι ο Ιησούς ανέλαβε όλες τις αμαρτίες του κόσμου (Κατά Ιωάννην 1:29) και πέθανε σαν ένας μάρτυρας.